دریاچه مصنوعی چیست و چگونه ساخته میشود؟
دریاچه مصنوعی چیست و چگونه ساخته میشود؟ دریاچه مصنوعی یا آبگیر مهندسی‌شده می‌تواند برای ذخیره آب، منظر و فضای تفریحی،
...
اشتراک گذاری مقاله
دریاچه مصنوعی چیست و چگونه ساخته میشود؟
دریاچه مصنوعی یا آبگیر مهندسی‌شده می‌تواند برای ذخیره آب، منظر و فضای تفریحی، پرورش آبزیان یا اهداف مدیریت آب طراحی شود. نوع سازه، ورودی و خروجی، سرریز، شیب، ایمنی و آب‌بندی باید متناسب با کاربری و شرایط زمین تعیین شوند.
ژئوممبران یکی از گزینه‌های کنترل نشت است، نه الزام همه دریاچه‌ها. اگر خاک محل نفوذپذیری بالایی داشته باشد یا پروژه به آب‌بندی مطمئن‌تری نیاز داشته باشد، یک سیستم لاینر شامل ژئوممبران و در صورت نیاز لایه محافظ می‌تواند بررسی شود. انتخاب جنس و ضخامت ورق باید بر اساس طراحی پروژه و دیتاشیت محصول انجام شود.
دریاچه مصنوعی چیست؟
دریاچه مصنوعی یک آبگیر ساخته‌شده یا شکل‌داده‌شده توسط انسان است. کاربری آن می‌تواند ذخیره آب، منظر، تفریح، آبزی‌پروری یا بخشی از یک سامانه مدیریت آب باشد. اثر واقعی آن بر منابع آب، کنترل سیلاب یا محیط‌زیست به منبع تأمین آب، حجم، محل، سرریز، بهره‌برداری و مجوزهای پروژه وابسته است و صرف ساخت یک دریاچه به‌خودی‌خود این اهداف را تضمین نمی‌کند.
کاربرد دریاچه مصنوعی
-
تامین آب مورد نیاز:
تامین آب به ویژه در مناطق گرم و خشک که ذخیره آبی کمی وجود دارد برای مصارف کشاورزی، دامداری، صنعتی و شهری اهمیت ویژه ای دارد، با استفاده از دریاچه مصنوعی تا حدودی می توان این نیاز را پوشش داد.
-
کنترل سیلاب:
اگر آبگیر بخشی از یک طرح مهندسی کنترل رواناب باشد، می‌تواند برای ذخیره موقت یا تنظیم بخشی از جریان سیلاب طراحی شود. ظرفیت سرریز، freeboard و هیدرولوژی حوضه باید جداگانه محاسبه شوند.
-
ایجاد فضای سبز و تفریحی:
اطراف دریاچه مصنوعی فضای مناسبی جهت ایجاد فضاهای سبز، پارک، زمین های ورزشی، فضایی مربوط به پیک نیک و استراحت است.
-
تامین انرژی:
تولید برق آبی فقط در پروژه‌هایی مطرح است که اختلاف ارتفاع، دبی، سازه و تجهیزات مناسب برای تولید انرژی طراحی شده باشند؛ یک دریاچه مصنوعی معمولی الزاماً نیروگاه یا سد تولید برق نیست.
-
پرورش ماهی:
از دریاچه مصنوعی می توان به عنوان محیطی جهت پرورش ماهی استفاده کرد.
دریاچه مصنوعی چگونه ساخته می شود؟
به منظور ساخت دریاچه مصنوعی لازم است تا مراحل ذیل به ترتیب انجام شوند:
-
جمع آوری اطلاعات و نقشه برداری:
در اولین مرحله لازم است تا محل مورد نظر جهت ساخت دریاچه مشخص گردد. یکی از مهمترین فعالیت های این مرحله نقشه برداری و تعیین مختصات زمین است. علاوه بر نقشه برداری لازم است اطلاعاتی در خصوص حجم دریاچه، شکل و ابعاد دریاچه مصنوعی مورد نیاز، نوع و ساختار خاک، تخمین هزینه احداث دریاچه مصنوعی تهیه گردد.
-
طراحی دریاچه:
متناسب با نوع خاک، مختصات دریاچه و … عمق دریاچه مصنوعی، طول ، عرض و شیب دریاچه مشخص می گردد.
-
خاکبرداری:
در مرحله خاکبرداری متناسب با طول، عرض و شیب مشخص شده دریاچه به میزان مناسبی خاک برداری صورت می پذیرد. حجم خاکبرداری مورد استفاده به نوع خاک دریاچه مصنوعی نیز بستگی دارد.
-
تسطیح خاک:
بستر باید بر اساس مشخصات ژئوتکنیکی پروژه شکل‌دهی و متراکم شود و کف و دیواره‌ها از سنگ زاویه‌دار، ریشه و اجسام تیز پاک شوند. درصد تراکم یک عدد ثابت برای همه پروژه‌ها نیست و باید در مشخصات فنی تعیین شود. در صورت نیاز، ژئوتکستایل محافظ با ویژگی مناسب بین بستر و ژئوممبران اجرا میشود.
-
حفر ترانشه:
ترانشه مهار برای تثبیت لبه ژئوممبران می‌تواند بخشی از طرح باشد، اما فاصله، عمق و ابعاد آن به هندسه شیب، بارها، جنس خاک و جزئیات طراح وابسته است و نباید با یک عدد ثابت برای همه دریاچه‌ها اجرا شود.
-
اجرای سیستم لاینر ژئوممبران
ژئوممبران یکی از گزینه‌های متداول برای کنترل نشت در آبگیرهای مصنوعی است. برای Pond Sealing/Lining، NRCS CPS 521 مرجع عمومی رسمی است. قبل از پهن‌کردن رول‌ها باید نقشه پنل‌ها، مسیر حمل و پهن‌کردن، شرایط باد و دما، جزئیات نفوذی‌ها و روش مهار لبه مشخص باشد. برای اتصال مکانیکی ژئوممبران به نفوذی‌ها و سازه‌ها، ASTM D6497/D6497M-02(2025) راهنمای مرتبط است. نوع جوش و تجهیزات به جنس ورق بستگی دارد؛ برای نمونه روش‌های رایج HDPE با PVC یکسان نیستند. درزهای اصلی و تعمیرات باید طبق روش اجرایی پروژه و برنامه کنترل کیفیت انجام و ثبت شوند؛ برای درزهای thermo-fusion ژئوممبران غیرمسلح، ASTM D6392-25 مرجع آزمون یکپارچگی درز است. برای انتخاب نوع ورق، راهنمای انتخاب ژئوممبران را ببینید.
-
مهار لبه ژئوممبران
مهار لبه می‌تواند با ترانشه مهاری یا جزئیات سازه‌ای دیگری انجام شود. ابعاد، محل و نحوه پرکردن ترانشه باید بر اساس شیب، بار، جنس خاک و نقشه اجرایی مشخص شود؛ مهار ضعیف می‌تواند در اثر باد، جمع‌شدگی یا حرکت ورق به سیستم آسیب بزند.
-
کنترل نهایی و آبگیری مرحله‌ای
پیش از آبگیری، بستر، لایه محافظ، درزها، نقاط تعمیرشده، نفوذی‌ها و مهارها باید بازبینی شوند. آبگیری بهتر است مرحله‌ای انجام شود تا همزمان رفتار شیب‌ها، لبه‌ها، اتصالات و تراز آب کنترل شود. برای آشنایی با کنترل درزها، تست ژئوممبران را ببینید.
استانداردها و کنترل‌های مهم در طراحی لاینر
| مرجع/کنترل | کاربرد |
|---|---|
| BS EN 13361:2018 | ویژگی‌های موردنیاز موانع ژئوسنتتیکی در مخازن و سدها و روش‌های ارزیابی عملکرد محصول |
| ISO/TR 18228-9:2022 | راهنمای طراحی عملکرد barrier در سامانه‌های ژئوسنتتیکی |
| دیتاشیت ژئوممبران | کنترل خواص مکانیکی، دوام، محدودیت دما و سازگاری با کاربری پروژه |
| QA/QC نصب | ثبت شرایط نصب، جوش‌ها، تعمیرات و نتایج آزمون قبل از پوشاندن یا آبگیری |
BS EN 13361 برای مخازن و سدها مشخصات عملکردی موانع ژئوسنتتیکی را پوشش می‌دهد؛ اگر آب برای مصرف انسانی تصفیه شده یا تماس آب شرب مطرح باشد، الزامات بهداشتی جداگانه نیز باید بررسی شوند.
برای برآورد دریاچه مصنوعی چه اطلاعاتی لازم است؟
- کاربری دریاچه و کیفیت آب ورودی
- طول، عرض، عمق و شیب‌های تقریبی
- نوع خاک و وجود سنگ یا بستر نامناسب
- شهر پروژه و شرایط اقلیمی
- نیاز به ژئوتکستایل محافظ، لاینر، نصب و تست
- محل ورودی، خروجی، سرریز و نفوذی‌های سازه‌ای
خرید عایق دریاچه مصنوعی
اگر طراحی پروژه به سیستم لاینر نیاز دارد، می‌توانید مشخصات اولیه را از صفحه ورق ژئوممبران بررسی کنید و برای برآورد متراژ، نوع ورق، لایه محافظ و خدمات اجرا از تماس با تأمین یاران اطلاعات پروژه را ارسال کنید.
دریافت مشاوره رایگان و استعلام قیمت
تلفن های تماس: 02186111012 و 09121383104
